Van potloodstreep tot pijporgel: zo vernieuwt een orgelmaker zijn eeuwenoude vak

In dit artikel:

In Heerde bouwt Orgelmakerij Reil orgels op historische basis, terwijl het bedrijf moderne technieken inzet waar die de kwaliteit of bespeelbaarheid verbeteren. Eigenaar Hans Reil leidt het familiebedrijf sinds 2001, toen hij zijn oom Albert opvolgde. De onderneming werd in 1934 door zijn Duitse grootvader Johann Reil in Rotterdam opgericht en verhuisde drie jaar later naar Heerde.

Vrijwel elk onderdeel van een orgel wordt in de eigen werkplaats gemaakt. In de houtafdeling worden onder meer de orgelkas, windladen en mechaniek vervaardigd. Ook de balgen en windkanalen, die de lucht naar de pijpen voeren, worden er gebouwd. Medewerkers maken daarnaast zelf het orgelmetaal uit een legering van lood en tin. Daaruit worden metalen pijpen gevormd, gesoldeerd en afgestemd op de gewenste toonhoogte. Door het hele proces zelf uit te voeren, houdt Reil naar eigen zeggen controle over de kwaliteit en blijft de kennis binnen het bedrijf.

Een orgel wordt eerst volledig in de werkplaats opgebouwd. Daarna wordt het gedemonteerd en naar de kerk vervoerd, waar het opnieuw wordt geïnstalleerd en uiteindelijk zijn specifieke klank krijgt. Vooral de restauratiepraktijk heeft de koers van Reil beïnvloed. Vanaf de jaren zestig raakte het bedrijf ervan overtuigd dat nieuwe instrumenten beter konden klinken door zich te baseren op orgels uit de zestiende tot en met de achttiende eeuw. Organist en orgeldeskundige Klaas Bolt speelde daarbij een belangrijke rol. De oude instrumenten worden niet simpelweg gekopieerd, maar grondig bestudeerd om hun principes te begrijpen.

In de werkplaats staat momenteel een groot orgel met vier klavieren en een zwelkast voor de kathedraal van Palma de Mallorca. Reil kreeg de opdracht in 2018; de ingebruikname staat gepland voor 2028. Tegelijk benadrukt Hans Reil dat ook kerken met minder financiële middelen vaak geholpen kunnen worden met een bestaand instrument.

Om met de tijd mee te gaan investeert het bedrijf in jonge medewerkers en in passende technologie. Zo werd in het Reil-orgel uit 1992 in de dom van Stavanger later een computersysteem ingebouwd waarmee registraties kunnen worden opgeslagen en snel gewisseld. De ervaring uit het onderhoud van uiteenlopende orgels wordt gebruikt om zowel het vak als de volgende generatie orgelmakers verder te ontwikkelen.