„Prof. Van Ruler was de springerige links- en rechtsbuiten van het twintigste-eeuwse theologenelftal"

In dit artikel:

Tijdens een bijeenkomst in de Utrechtse Jacobikerk is deel 7B van het Verzameld Werk van de Nederlandse theoloog Arnold Albert van Ruler gepresenteerd. De bundel telt ongeveer duizend pagina’s en bevat teksten waarin Van Ruler in gesprek gaat met onder anderen Karl Barth, Dietrich Bonhoeffer, Abraham Kuyper, Dorothee Sölle en Pierre Teilhard de Chardin. Volgens samensteller dr. Dirk van Keulen zijn veel teksten opnieuw opgediept, waaronder korte radiotoespraken die Van Ruler voor de AVRO hield.

Van Keulen schetste Van Ruler als een invloedrijke, originele theoloog die aanvankelijk sterk door Barth was beïnvloed, maar zich na de Tweede Wereldoorlog steeds kritischer tegenover hem opstelde. Van Ruler ontwikkelde zich tot een zogenoemde theoloog van de schepping, een benadering die volgens Van Keulen tegenwoordig mede door de belangstelling voor ecotheologie opnieuw wordt gewaardeerd. Vanwege zijn opvattingen over de theocratie typeerde hij Van Ruler als een ‘theologische rechtsbuiten’.

Ook Van Rulers werk als kerkhistoricus kwam aan bod. Hoogleraar Fred van Lieburg wees op zijn benoeming tot hoogleraar vaderlandse kerkgeschiedenis, ondanks concurrentie uit de Leidse school en Van Rulers reputatie als eigenzinnige Barthiaan. Collegeaantekeningen van student Aart de Groot laten zien dat Van Ruler tussen 1947 en 1955 met grote kennis en veelzijdigheid doceerde. Zijn colleges, met als ondertitel ‘Van Ruusbroec tot Noordmans’, behandelden een breed spectrum van de Nederlandse kerkgeschiedenis.

Van Rulers verhouding tot Kuyper veranderde eveneens: aanvankelijke kritiek maakte plaats voor grote waardering, waarbij hij Kuyper uiteindelijk geniaal noemde. Rector George Harinck waardeerde Van Rulers aandacht voor de relatie tussen geloof, overheid en staat, maar wees diens idee van een christelijke staat af. De uitspraak dat de staat ‘aan Gods zijde’ staat, noemde Harinck gevaarlijk omdat die volgens hem verzet tegen totalitaire machtsvorming kan ondermijnen. Predikante Hanneke Ouwerkerk benadrukte daarnaast Van Rulers overtuiging dat het geheim van Christus niet volledig in dogmatische formules past en dat literatuur daarom een volwaardige plaats naast theologie verdient.